|
Ung
thư tinh hoàn
Xảy
ra khi các tế bào bất thường của tinh hoàn phân chia và phát triển không thể
kiểm soát. Một số trường hợp, khối u lành có thể tiến triển và trở thành
ung thư. Ung thư tinh hoàn cũng có thể phát triển ở một hay cả 2 bên ở ngừơi
trưởng thành hay thanh niên.
Triệu
chứng
- Cục
cứng, không đều ở tinh hoàn hay tinh hoàn to ra; có cảm giác nặng nề ở bìu.
-
Đau âm ỉ ở bẹn hay bụng dưới; tinh hoàn đau hay khó chịu.
Nguyên
nhân đích thực của tinh hoàn còn chưa rõ nhưng có một số yếu tố nguy cơ như:
-
Tuổi, hay gập nhất ở độ tuổi từ 15 - 40.
-
Tinh hoàn không xuống bìu sau khi sinh ít lâu (yếu tố nguy cơ chủ yếu).
- Lịch
sử gia đình có người đã bị bệnh.
-
Chủng tộc (người vùng Caucase có nguy cơ bị ung thư tinh hoàn cao hơn 5 lần
so với người Mỹ gốc Phi, gấp đôi so với người Mỹ gốc Á).
Ung
thư tinh hoàn là thể ung thư hiếm và có khả năng chữa khỏi cao. Phẫu thuật
là phương pháp điều trị phổ cập nhất, gồm cắt bỏ cả 2 tinh hoàn, có thể lấy
cả hạch bạch huyết trong ổ bụng. Tia xạ dùng các tia có năng lượng cao để tấn
công ung thư và hoá liệu pháp để diệt các tế bào ung thư.
Kết
quả điều trị phụ thuộc vào giai đoạn phát triển của bệnh, nếu ung thư chưa
lan tới hạch bạch huyết thì tỷ lệ khỏi bệnh rất cao, trên 98%. Ngay cả khi
đã di căn tới các bộ phận khác của cơ thể thì hoá liệu pháp cũng có hiệu quả
cao, tỷ lệ chữa khỏi trên 90%. Biết tự khám tinh hoàn là cách phòng ngừa tốt
mà mọi nam giới trên 15 tuổi đều cần được hướng dẫn.
Nang
ở mào tinh hoàn
Mào
tinh hoàn nằm phía sau tinh hoàn, nơi tinh trùng trưởng thành dần, khi phát
triển thành nang thì sưng do ứ nước, cũng có thể gây sốt và xuất tiết ở
dương vật.
Giãn
tĩnh mạch tinh hoàn
Nếu
các tĩnh mạch có chức năng đưa máu ra khỏi tinh hoàn bị giãn thì phần bao
quanh tinh hoàn cũng bị sưng to, bệnh này không có nguyên nhân rõ ràng.
Phần
sưng to có thể mất khi nằm nhưng đôi khi kèm cảm giác khó chịu, nặng nề nhất
là khi thời tiết nóng hoặc sau khi vận động.
Để
giảm bớt sự khó chịu, chỉ cần mặc đồ lót có khả năng nâng đỡ, ôm giữ tinh
hoàn, ngoài ra không cần điều trị gì khác trừ phi xem ra giãn tĩnh mạch có ảnh
hưởng đến khả năng sinh sản.
Tuy
hiếm, có khi cần phải cắt bỏ những tĩnh mạch giãn nhưng kết quả của can thiệp
ngoại khoa này cũng không mấy mỹ mãn.
Viêm
tinh hoàn
Thường
do biến chứng của quai bị, tuyến nước bọt mang tai ở tuổi vị thành niên bị
viêm do vi rút; sau thời gian ủ bệnh từ 14 - 28 ngày, tuyến nước bọt mang
tai bắt đầu sưng.
Biến
chứng thường gặp của quai bị là gây viêm tinh hoàn ở con trai hoặc viêm buồng
trứng ở con gái, 3 - 4 ngày sau khi tuyến nước bọt mang tai sưng. Con trai
có thể thấy tinh hoàn sưng đau trong 1 - 2 ngày sau đó giảm và thường không
để lại di chứng gì nhưng người trẻ hay người trưởng thành có thể bị biến chứng
viêm tinh hoàn sau quai bị dẫn đến giảm số lượng tinh trùng.
Viêm
mào tinh hoàn
Mào
tinh hoàn gồm ống xoắn nằm trên mỗi tinh hoàn, có chức năng vận chuyển, lưu
giữ và giúp cho các tế bào tinh trưởng thành. Mào tinh kết nối tinh hoàn với
ống dẫn tinh (vas deferens)… Nguyên nhân gây viêm mào tinh hoàn thường do
nhiễm khuẩn hay bệnh lây truyền qua đường tình dục do chlamydia.
Triệu
chứng: vùng bìu sưng đau. Trường hợp nặng, nhiễm khuẩn lan đến vùng lân cận
của tinh hoàn gây sốt và có thể tạo thành túi mủ (áp xe). Điều trị bằng
kháng sinh, nghỉ ngơi, chườm đá để giảm sưng nề, dùng thiết bị nâng đỡ bìu,
thuốc chống viêm như ibuprofen.
Dùng
bao cao su trong quan hệ tình dục có thể giúp phòng ngừa viêm mào tinh hoàn
do chlamydia. Nếu không được điều trị, viêm mào tinh hoàn có thể gây ra sẹo
mô làm nghẽn tắc đường tinh trùng ra khỏi tinh hoàn, vì thế dẫn đến vô
sinh, nhất là khi dính líu đến cả 2 tinh hoàn hay nhiễm khuẩn dễ tái diễn.
Xoắn
tinh hoàn
Xảy
ra khi tinh hoàn bị xoắn vặn, thừng tinh bị nghẽn tắc và máu không đến nuôi
dưỡng tinh hoàn. Hay xảy ra nhất quanh tuổi dậy thì và gây ra đau dữ dội
kèm sưng tinh hoàn.
Đừng
lầm với thoát vị bẹn khi ruột chui qua ống bẹn xuống bìu làm cho bìu sưng
to, vì thế có thể lầm lẫn là bệnh lý tinh hoàn.
Quan
hệ tình dục hay thủ dâm không gây sưng tinh hoàn, có thể chỉ gây giác đau tức
vùng tinh hoàn và tầng sinh môn nếu như không xuất tinh được.
Xoắn
tinh hoàn gây đau dữ dội, xảy ra khi thừng tinh - có chứa ống dẫn tinh, động
mạch tĩnh mạch, bạch huyết và thần kinh - bị xoắn làm cho máu không cung cấp
cho tinh hoàn (nơi sản xuất ra tinh trùng và hormon testosterone). Xoắn
tinh hoàn xảy ra khi một dây chằng nhỏ nối tinh hoàn với đáy của bìu bị dão
làm cho tinh hoàn có thể bị xoay vặn.
Dây
chằng đó có thể dão bẩm sinh ở nam giới nhưng cũng có một số cơ hội làm cho
dây chằng dễ dão hay có thể do có chấn thương ở tinh hoàn, do hoạt động thể
lực căng thẳng. Phần lớn xảy ra ở nam dưới 30 tuổi, hay xảy ra hơn ở trẻ em
hay tuổi vị thành niên. Ở Mỹ tỷ lệ xoắn tinh hoàn khoảng 1 cho 4.000 nam dưới
25 tuổi.
Bệnh
cảnh của xoắn tinh hoàn là:
-
Đau đột ngột ở tinh hoàn; sưng, rất nhạy cảm khi sờ nắn.
-
Buồn nôn hay nôn, có thể có sốt.
-
Đau vùng bụng; ngất và nhức đầu; tinh hoàn bệnh co lên cao.
Xoắn
tinh hoàn cần phải được can thiệp ngoại khoa càng sớm càng tốt, nên trong 6
giờ đầu sau khi có triệu chứng để cứu tinh hoàn vì máu ít đến tinh hoàn có
thể gây ra teo hay thậm chí có thể gây nhiễm khuẩn tinh hoàn.
Chấn
thương tinh hoàn
Vì
tinh hoàn nằm trong bìu, được treo ngoài của cơ thể, không có cơ và xương bảo
vệ cho nên dễ bị đụng chạm, bị tổn thương… nhất là trong thể thao vì thế
các võ sĩ quyền anh phải mang trang bị bảo vệ tinh hoàn.
Chấn
thương tinh hoàn có thể gây đau, bầm tím và sưng nề; trong phần lớn trường
hợp tinh hoàn được cấu tạo bằng nguyên liệu sốp, có khả năng thấm hút va chạm
mạnh của chấn thương mà không bị tổn thương.
Một
thể chấn thương tinh hoàn hiếm gập, gọi là vỡ tinh hoàn xảy ra khi tinh
hoàn bị một thương tích trực tiếp hay bị đè ép vào mặt phẳng cứng của tiểu
khung dẫn đến dò rỉ máu vào bìu. Trường hợp nặng phải can thiệp ngoại khoa
để sửa lại chỗ vỡ và có thể cứu được tinh hoàn.
BS Đào Xuân Dũng
|
0 nhận xét